صندوق قابل معامله (ETF) چیست؟ NAV، حباب، کارمزد و روش خرید
ETF صندوقی است که واحدهایش مثل سهام در بورس معامله میشود. تفاوت با صندوق صدور و ابطال، NAV، حباب، ساعت معامله، کارمزد و مثال عددی خرید و فروش را بخوانید.
۴ دقیقه مطالعه
ETF مخفف «صندوق قابل معامله در بورس» است. واحدهایش با یک نماد، مثل سهام، در طول ساعت بازار خرید و فروش میشود و دارایی‌اش سبدی از سهام، اوراق درآمد ثابت یا کالاهاست. نخستین ETF در سال ۱۹۹۰ در کانادا معرفی شد و SPY در سال ۱۹۹۳ نخستین ETF آمریکا شد.
ETF چطور کار می‌کند؟
مدیر صندوق پول را طبق اساسنامه و امیدنامه در داراییها می‌گذارد. عملکرد داراییها در NAV دیده میشود، اما بازده شما از تغییر قیمت بازار واحد و در صورت وجود، سود نقدی میآید. قیمت بازار با عرضه و تقاضا تعیین میشود، پس میتواند از NAV بالاتر یا پایین‌تر باشد.
ETF یا صندوق صدور و ابطال؟
| معیار | ETF | صدور و ابطال |
|---|---|---|
| خرید و فروش | از طریق کارگزار | از پنل صندوق |
| قیمت | عرضه و تقاضا | بر اساس NAV |
| زمان | ساعت بازار | طبق قواعد صندوق |
| حباب | ممکن است مثبت یا منفی باشد | ندارد (قیمت NAV است) |
| کد بورسی | لازم است | معمولاً لازم نیست؛ سجام کافی است |
| نقدشوندگی | به حجم معامله و بازارگردان بستگی دارد | طبق قواعد ابطال |
انواع ETF در ایران
| نوع | دارایی | برای چه کسی؟ |
|---|---|---|
| درآمد ثابت | اوراق و سپرده | نوسان کمتر؛ صندوق درآمد ثابت |
| سهامی | سهام بورس و فرابورس | ریسک‌پذیر با افق بلند؛ سهام یا صندوق؟ |
| مختلط | سهام و درآمد ثابت | تعادل ریسک |
| کالایی | طلا و نقره | صندوق طلا |
| بخشی | یک صنعت | صندوق بخشی |
| شاخصی | پیروی از شاخص | سبد یکسان‌وزن یا شاخص کل |
| اهرمی | سهامی با واحد ممتاز | صندوق اهرمی |
| املاک | ملک و اجاره | سود اجاره و ارزش ملک |
| صندوق در صندوق | واحد صندوق‌ها | صنم |
فهرست صندوق‌های ETF کاریزما با نماد و نوع در فهرست صندوق‌های ETF کاریزما آمده است.
NAV، قیمت بازار و حباب
NAV هر واحد = (کل داراییها − بدهی‌ها) ÷ تعداد واحدها
حباب = (قیمت بازار − NAV) ÷ NAV × ۱۰۰
قیمت پایانی و قیمت سفارش یا آخرین معامله ممکن است نتیجه‌ی مقایسه را عوض کنند. زمان NAV و نوع آن را هم در نظر بگیرید.
نقدشوندگی و بازارگردان
ملاک نقدشوندگی: ارزش و حجم معاملات روزانه، فاصله‌ی قیمت خرید و فروش، تعداد خریدار و فروشنده و سابقه‌ی صف. بازارگردان سفارش خرید و فروش می‌گذارد تا فاصله‌ی قیمت کم باشد، اما در همه‌ی شرایط نقدشوندگی را تضمین نمی‌کند.
ساعت معاملات
| نوع صندوق | پیش‌گشایش | معاملات پیوسته |
|---|---|---|
| سهامی | ۰۸:۴۵ تا ۰۹:۰۰ | ۰۹:۰۰ تا ۱۲:۳۰ |
| درآمد ثابت | ۰۸:۲۵ تا ۰۸:۳۰ | ۰۸:۳۰ تا ۱۸:۰۰ |
| کالایی (طلا و نقره) | ۱۱:۴۵ تا ۱۲:۰۰ | ۱۲:۰۰ تا ۱۸:۰۰ |
کارمزد خرید و فروش
| نوع | خرید | فروش | جمع |
|---|---|---|---|
| سهامی | ۰٫۲۳۲٪ | ۰٫۲۳۷۵٪ | ۰٫۴۶۹۵٪ |
| مختلط | ۰٫۱۲۱۵٪ | ۰٫۱۳۲۲۵٪ | ۰٫۲۵۳۷۵٪ |
| درآمد ثابت | ۰٫۰۳۷۵٪ | ۰٫۰۳۷۵٪ | ۰٫۰۷۵٪ |
| کالایی | ۰٫۱۲٪ | ۰٫۱۲٪ | ۰٫۲۴٪ |
ETF صدور و ابطال جداگانه ندارد و هزینه‌ی مدیریت در NAV لحاظ میشود. مثال: ۱۰ میلیون تومان خرید ETF سهامی، کارمزد خرید ۲۳٬۲۰۰ و کارمزد فروش ۲۳٬۷۵۰ تومان است. برای صندوق درآمد ثابت هر طرف ۳٬۷۵۰ تومان.
بازده را چطور حساب کنیم؟
بازده % = (ارزش پایانی − ارزش اولیه) ÷ ارزش اولیه × ۱۰۰
مثال فرضی: ۱۰ میلیون تومان واحد ETF سهامی را به قیمت ۱۰٬۰۰۰ تومان می‌خرید (۱٬۰۰۰ واحد) و سپس با قیمت ۱۰٬۸۰۰ می‌فروشید. فروش ۱۰٬۸۰۰٬۰۰۰ تومان است. هزینه‌ی کل خرید ۱۰٬۰۲۳٬۲۰۰ و دریافتی خالص فروش ۱۰٬۷۷۴٬۳۵۰ تومان میشود. سود خالص ۷۵۱٬۱۵۰ تومان یعنی حدود ۷٫۴۹٪ است، نه ۸٪ ناخالص.
سود نقدی دارد یا نه؟
بسته به صندوق فرق می‌کند. بعضی صندوق‌های درآمد ثابت دوره‌ای سود می‌پردازند و بعضی ETFها سود نقدی نمی‌دهند و بازده در قیمت واحد دیده میشود. سیاست تقسیم سود را در امیدنامه بخوانید.
قبل از خرید چه بررسی کنیم؟
- هدف، تحمل ریسک و افق زمانی
- ترکیب دارایی و بازده در دوره‌های مختلف
- قیمت در برابر NAV و حباب
- حجم معاملات، بازارگردان و ساعت معامله
- کارمزدها و سیاست تقسیم سود
مراحل خرید و فروش
- ثبت‌نام و احراز هویت در سجام.
- دریافت کد بورسی و باز کردن حساب نزد یک کارگزار.
- ورود به سامانه‌ی معاملاتی و جست‌وجوی نماد.
- بررسی قیمت، NAV، حجم و کارمزد.
- وارد کردن تعداد و قیمت و ثبت سفارش خرید.
- برای فروش، همین مراحل را با سفارش فروش انجام دهید؛ سفارش وقتی اجرا میشود که خریدار هم‌قیمت پیدا شود.
پرسش‌های متداول
ETF چیست؟
صندوق سرمایهگذاری که واحدهایش مثل سهام در بورس خرید و فروش میشود.
آیا برای ETF کد بورسی لازم است؟
بله، برای معاملهی ETF در بورس به کد بورسی و حساب کارگزاری نیاز دارید.
قیمت ETF چرا با NAV فرق دارد؟
قیمت بازار از عرضه و تقاضا میآید و NAV از ارزش داراییها. اختلافشان همان حباب است.
آیا ETF میتواند زیان بدهد؟
بله. ارزش داراییها یا قیمت بازار واحد میتواند کم شود و بازده تضمینشده نیست.
