صندوق اهرمی چیست؟ واحد عادی و ممتاز، سازوکار و ریسک (با مثال)
صندوق اهرمی یک صندوق سهامی با واحد عادی و ممتاز است. با مثال عددی ببینید اهرم چطور سود و زیان واحد ممتاز را چند برابر می‌کند و ریسک‌ها چیست.
۴ دقیقه مطالعه
صندوق اهرمی یک صندوق سهامی است که دو نوع واحد دارد: عادی و ممتاز. واحد عادی بازده‌ی مشخصی در یک بازه‌ی اعلام‌شده در امیدنامه هدف می‌گیرد و واحد ممتاز بقیه‌ی سود و زیان را می‌پذیرد، پس بازده‌اش چند برابر می‌شود. «اهرم» اینجا وام گرفتن نیست؛ از ساختار واحدها میآید.
اهرم یعنی چه؟
در مالی، اهرم یعنی با پول کمتر در معرض دارایی بزرگ‌تری قرار بگیرید تا سود (و زیان) بزرگ‌تر شود. در صندوق اهرمی خرید واحد ممتاز به معنی گرفتن وام نیست؛ اهرم از تقسیم سود و زیان صندوق میان دو دسته واحد ایجاد می‌شود.
دو نوع واحد در یک صندوق
| نوع واحد | چگونه معامله می‌شود | ویژگی |
|---|---|---|
| عادی | صدور و ابطال از پنل صندوق | بازده هدف در بازه‌ی امیدنامه؛ ریسک کمتر اما بدون تضمین |
| ممتاز نوع دوم | در بورس با نماد، مثل ETF | برای ریسک‌پذیران؛ سود و زیان تقویت می‌شود |
| ممتاز نوع اول | متعلق به بنیان‌گذاران | حق رأی و شرایط انتقال محدود |
سازوکار: سود و زیان چطور بین دو دسته تقسیم می‌شود؟
- اگر بازده صندوق از حداقل بازده واحد عادی کمتر شود، بخشی از ارزش واحد ممتاز به واحد عادی منتقل می‌شود.
- اگر بازده از سقف بازده واحد عادی بیشتر شود، مازاد به واحد ممتاز می‌رسد.
برای فهم عددی، مثال ساده و فرضی را ببینید: صندوقی با ۱۰۰ واحد ارزش، ۵۰ در واحد عادی و ۵۰ در واحد ممتاز. فرض کنید واحد عادی حداقل ۲۵٪ و حداکثر ۳۵٪ بازده هدف دارد (برای سادگی بدون کارمزد و بدون تقسیم به ماه و روز).
| بازده صندوق | ارزش کل | واحد عادی | واحد ممتاز | بازده واحد ممتاز |
|---|---|---|---|---|
| منفی ۲۰٪ | ۸۰ | ۶۲٫۵ (+۲۵٪) | ۱۷٫۵ | منفی ۶۵٪ |
| ۰٪ | ۱۰۰ | ۶۲٫۵ (+۲۵٪) | ۳۷٫۵ | منفی ۲۵٪ |
| ۲۰٪ | ۱۲۰ | ۶۲٫۵ (+۲۵٪) | ۵۷٫۵ | ۱۵٪ |
| ۳۰٪ | ۱۳۰ | ۶۵ (+۳۰٪) | ۶۵ | ۳۰٪ |
| ۵۰٪ | ۱۵۰ | ۶۷٫۵ (+۳۵٪) | ۸۲٫۵ | ۶۵٪ |
نکته‌ی جدول: وقتی بازده صندوق بالا برود، واحد ممتاز بیش از صندوق سود می‌برد (۶۵٪ در برابر ۵۰٪). وقتی بازار افت کند، همان ضریب علیه آن عمل می‌کند (منفی ۶۵٪ در برابر منفی ۲۰٪). حتی در بازده صفر، واحد ممتاز زیان می‌کند، چون باید بازده حداقلی واحد عادی را تأمین کند.
نسبت اهرم تقریبی = کل دارایی صندوق ÷ ارزش واحدهای ممتاز
سود و زیان چطور مشخص می‌شود؟
بازده از تغییر قیمت دارایی‌های صندوق میآید. NAV هر دو نوع واحد جداگانه و هر روز محاسبه و در سایت صندوق منتشر می‌شود. قیمت بازار واحد ممتاز هم ممکن است با NAV فاصله بگیرد؛ حباب را بررسی کنید (ETF چیست؟).
مزایا و ریسک‌ها
| مزایا | ریسک‌ها |
|---|---|
| بازده مازاد بالقوه با مبلغ کم | زیان هم چند برابر می‌شود |
| واحدی برای ریسک‌گریزان (عادی) و ریسک‌پذیران (ممتاز) | کاهش نقدشوندگی در بعضی شرایط |
| دسترسی به بازار سهام بدون انتخاب سهم | حباب مثبت یا منفی قیمت |
| وابستگی به تصمیم مدیر و شرایط بازار |
صندوق اهرمی با صندوق‌های دیگر چه فرقی دارد؟
در صندوق‌های درآمد ثابت، مختلط یا سهامی معمولی، سرمایه‌گذار بازده‌ی تقویت‌شده ندارد. وجه تمایز اصلی صندوق اهرمی، بازده تقویت‌شده‌ی واحد ممتاز است. برای شناخت عمومی: صندوق سرمایه‌گذاری چیست؟.
صندوق اهرمی کاریزما (اهرم)
نماد واحد ممتاز صندوق اهرمی کاریزما «اهرم» است و در بورس معامله می‌شود؛ خرید آن به کد بورسی نیاز دارد. طبق اطلاعات منتشرشده‌ی کاریزما، امیدنامه به مدیر اجازه می‌دهد بازه‌ی بازده سالانه‌ی واحد عادی را بین ۲۵ تا ۳۵٪ تعیین کند و از ۱۷ تیر ۱۴۰۵ بازده هدف آن ۳۲ تا ۳۳٪ سالانه اعلام شده بود (تاریخ‌دار و ممکن است تغییر کرده باشد). واحدهای عادی را از طریق اپلیکیشن کاریزما می‌توان صادر کرد. دامنه‌ی نوسان قیمت واحد ممتاز طبق مصوبه‌ی بورس از ۱۷ تیر ۱۴۰۴ برابر ±۴٪ اعلام شده است.
نتیجه‌گیری و نکات انتخاب
- نوع واحد را با تحمل ریسک و افق زمانی خود بسنجید.
- امیدنامه، نسبت اهرم، NAV و نقدشوندگی را بخوانید.
- فقط به بازده گذشته اتکا نکنید.
- برای واحد ممتاز مبلغی را بگذارید که تحمل افت شدید آن را دارید.
پرسش‌های متداول
صندوق اهرمی چیست؟
صندوق سهامی با دو نوع واحد عادی و ممتاز که بازده واحد ممتاز را تقویت می‌کند، چه مثبت و چه منفی.
آیا خرید واحد ممتاز یعنی وام گرفتن؟
نه. اهرم از ساختار تقسیم سود و زیان میان دو نوع واحد میآید.
واحد عادی را چطور می‌خرند؟
با صدور از پنل یا اپلیکیشن صندوق. واحد ممتاز را از طریق کارگزار با نماد می‌خرند.
آیا واحد عادی بدون ریسک است؟
نه. بازده آن هدفگذاری شده و تضمینشده نیست و به عملکرد صندوق بستگی دارد.
