اصطلاحات مهم بانکی: شبا، شتاب، شاپرک، چک و انواع پول
شبا، شتاب، شاپرک، PSP، ساتنا و پایا یعنی چه؟ معنی اصطلاحات پرکاربرد بانکی، تفاوت بانک و مؤسسهی اعتباری و انواع چک را ساده و با جدول بخوانید.
۳ دقیقه مطالعه
وقتی بانک از «شبا»، «ساتنا» یا «چک صیادی» حرف می‌زند، بسیاری از ما فقط سر تکان می‌دهیم. این راهنما اصطلاحات پرکاربرد را کوتاه و دقیق توضیح می‌دهد. سقف و ساعت‌های انتقال وجه تغییر می‌کنند؛ جزئیات آنها در انتقال وجه: پایا، ساتنا، پل و کارت‌به‌کارت آمده است.
اصطلاحات پایه در یک جدول
| اصطلاح | معنا |
|---|---|
| پول نقد | اسکناس و سکه‌ی رایج |
| پول الکترونیکی | وجهی که به‌صورت دیجیتال ذخیره و جابه‌جا می‌شود |
| پول کتبی | ابزار غیرنقدی مثل چک، حواله و سفته |
| شبا | شماره‌ی استاندارد حساب بانکی: حروف IR و ۲۴ رقم؛ برای انتقال بینبانکی |
| شتاب | شبکهی اطلاعاتی بینبانکی که کارت‌های بانکها را به هم وصل میکند و خدماتی مثل کارت‌به‌کارت و خودپرداز را ممکن می‌سازد |
| شاپرک | شبکهی ملی پرداخت کارتی که پذیرندگان (فروشگاهها و سایتها) را به بانکها وصل میکند |
| کارت‌به‌کارت | انتقال سریع از کارت به کارت با سقف روزانه‌ی محدود |
| چکاوک | سامانه‌ی تبادل تصویر چک بین بانکها |
| ساتنا و پایا | سامانه‌های تسویه‌ی بینبانکی برای مبلغ‌های بالاتر |
نهادهای بانکی
- بانک مرکزی: بالاترین مرجع بانکی کشور؛ سیاست پولی را اجرا میکند، نرخ بهره و حجم پول را تنظیم میکند و بانکها را نظارت میکند.
- بانک: نهاد دارای مجوز بانک مرکزی برای پس‌انداز، انتقال وجه، وام و عملیات اعتباری.
- مؤسسهی مالی و اعتباری: مأموریت محدودتر دارد؛ سپرده می‌پذیرد، اما در چارچوب خاص خود و بدون بعضی خدمات بانکی.
- PSP یا شرکتهای پرداختیار: واسطهی میان فروشگاه و شاپرک؛ پذیرنده‌های اینترنتی و فیزیکی را به شبکهی پرداخت وصل می‌کنند.
انواع پول
پول را در سه شکل می‌شناسیم: نقد (اسکناس و سکه)، کتبی یا بانکی (چک و حواله) و الکترونیکی. وظیفه‌ی پول در همه‌ی این‌ها یکی است: وسیله‌ی مبادله که هزینه‌ی داد‌وستد را کم میکند. چک خودش پول نیست؛ سندی است برای انتقال وجه از حساب و ارزشش به موجودی حساب و تسویه‌ی بانکی بستگی دارد. پیشینه‌ی پول بدون پشتوانه را در پول بدون پشتوانه چیست؟ ببینید.
انواع چک و اصطلاحات مرتبط
| اصطلاح | معنا |
|---|---|
| چک بینبانکی (رمزدار) | با درخواست صاحب حساب صادر می‌شود و مبلغ پس از صدور از حساب او کسر می‌شود |
| چک تضمینشده | بانک تعهد پرداخت میکند؛ به مشتریان منتخب داده می‌شود |
| چک مسافرتی | برای سفر؛ فقط در شعب بانک صادرکننده نقد می‌شود |
| چک روز | در اولین روز کاری پس از صدور قابل وصول است |
| چک مدتدار | تاریخ سررسید آن مدتی بعد از صدور است |
| چک سفید امضا | بدون مبلغ و تاریخ امضا شده؛ خطرناک است و از امضای آن خودداری کنید |
| لاشهی چک | برگ چکی که پرداخت شده یا با سررسید گذشته به‌عنوان وثیقه مانده است |
امروز چک‌های جدید با سامانه‌ی صیاد (ثبت چک) صادر و جابه‌جا می‌شوند. هنگام گرفتن چک، ثبت در این سامانه را بررسی کنید و پیش از قبول چک با تاریخ دور، پشتوانه‌ی صادرکننده را بسنجید.
با این اصطلاح‌ها چه کار کنیم؟
- برای انتقال بین بانکی، شماره‌ی شبا بخواهید، نه فقط شماره‌ی حساب.
- پیش از امضای وام یا چک، معنای هر اصطلاح قرارداد را از بانک بپرسید و یادداشت کنید.
- مقایسه‌ی وام‌ها را با شاخص‌های درست انجام دهید: چطور دو وام را با هم مقایسه کنیم؟.
پرسش‌های متداول
شاپرک چیست؟
شبکهی ملی پرداخت الکترونیکی که پذیرندگان (فروشگاهها و سایتها) را از راه شرکتهای PSP به بانکها وصل میکند.
PSP چیست؟
شرکتهای پرداختیار که واسطهی فروشگاه و شاپرک هستند؛ برای نمونه آسان پرداخت و سامان الکترونیک.
تفاوت بانک و مؤسسهی مالی و اعتباری چیست؟
بانک دامنهی خدمات گستردهتری دارد و به شبکهی شتاب وصل است؛ مؤسسهی اعتباری مأموریت محدودتری دارد.
انواع چک بانکی کداماند؟
چک بینبانکی، تضمینشده، مسافرتی، روز، مدتدار و سفید امضا، و لاشهی چک.
