عیار طلا چیست؟ جدول عیارها، درصد خلوص و روش تشخیص
عیار طلا یعنی سهم طلای خالص از وزن آلیاژ در مقیاس ۲۴. جدول ۱۸، ۲۱، ۲۲ و ۲۴ عیار، فرمول محاسبه خلوص، معنی عدد ۷۵۰ روی طلا و راه‌های درست عیارسنجی.
۷ دقیقه مطالعه
عیار نشان می‌دهد چه سهمی از وزن یک قطعه طلای خالص است. مقیاس عیار از ۰ تا ۲۴ است: طلای ۱۸ عیار یعنی ۱۸ بخش از ۲۴ بخشِ وزن طلاست (۷۵٪) و ۶ بخش دیگر فلزات دیگر. عدد ۷۵۰ که روی زیورآلات حک میشود هم همین خلوص را در مقیاس هزار بیان میکند.
عیار به شناخت ویژگیهای قطعه کمک میکند، اما نباید آن را با اجرت ساخت یا قیمت نهایی اشتباه گرفت؛ برای محاسبه‌ی قیمت راهنمای محاسبه قیمت طلا را ببینید.
عیار طلا چه چیزی را نشان می‌دهد؟
طلای زیورآلات معمولاً آلیاژ است، یعنی طلا با فلزاتی مثل مس یا نقره ترکیب میشود تا محکم‌تر و قابل‌ساخت‌تر باشد. عیار سهم طلای خالص در این آلیاژ است. خلوص را می‌توان به دو شکل بیان کرد و هر دو یک چیزند: ۱۸ عیار و ۷۵۰ در هزار، هر دو ۷۵ درصد.
جدول انواع عیار طلا و درصد خلوص
| عیار | خلوص (درصد) | کد معمول | کاربرد رایج |
|---|---|---|---|
| ۸ عیار | حدود ۳۳٫۳٪ | ۳۳۳ | برخی زیورآلات در بازارهای خارجی |
| ۹ عیار | ۳۷٫۵٪ | ۳۷۵ | برخی زیورآلات در بازارهای خارجی |
| ۱۰ عیار | حدود ۴۱٫۷٪ | ۴۱۷ | برخی زیورآلات در بازارهای خارجی |
| ۱۴ عیار | حدود ۵۸٫۳٪ | ۵۸۵ | زیورآلات |
| ۱۸ عیار | ۷۵٪ | ۷۵۰ | رایج‌ترین عیار زیورآلات در ایران |
| ۲۱ عیار | ۸۷٫۵٪ | ۸۷۵ | برخی زیورآلات سنتی |
| ۲۲ عیار | حدود ۹۱٫۷٪ | ۹۱۶ | برخی زیورآلات و سکه‌ها |
| ۲۴ عیار | ۱۰۰٪ در نظر | ۹۹۹ یا ۹۹۹٫۹ | شمش و برخی سکه‌های با خلوص بالا |
ممکن است متوجه شوید ۱۴ تقسیم بر ۲۴ حدود ۵۸٫۳۳٪ میشود، اما کد روی محصول ۵۸۵ (یعنی ۵۸٫۵٪) است. دلیلش این است که کدهای حکشده درجه‌های تعریف‌شده‌ی استاندارد هستند و فقط گردشده‌ی فرمول نیستند؛ درجه‌های ۵۸۵، ۷۵۰، ۹۱۶ و ۹۹۹ در راهنماهای نشان‌گذاری فلزات گران‌بها آمده‌اند.
فرمول محاسبه‌ی خلوص و عیار
درصد خلوص = ۱۰۰ × (عیار ÷ ۲۴)
عیار = ۲۴ × (خلوص در هزار ÷ ۱۰۰۰)
مثال: یک قطعه‌ی ۱۰ گرمیِ ۱۸ عیار (بدون احتساب سنگ و اجزای غیرطلا) شامل ۷٫۵ گرم طلای خالص و ۲٫۵ گرم فلز دیگر است. دقت کنید که در برخی منابع فرمول عیار از روی خلوص در هزار با ترتیب وارونه (۱۰۰۰ ÷ ۷۵۰) نوشته شده که نتیجه‌ی ۳۲ می‌دهد و درست نیست؛ ترتیب صحیح همان است که بالا آمد.
طلای ۲۴، ۲۲ و ۱۸ عیار؛ هر کدام چیست؟
طلای ۲۴ عیار
۲۴ بالاترین عدد مقیاس است و در نظر همه‌ی وزن طلاست. در محصولات واقعی خلوص را باید از مشخصات خودشان خواند: ۹۹۹ در هزار یعنی ۹۹٫۹٪ و ۹۹۹٫۹ در هزار یعنی ۹۹٫۹۹٪. طلای بسیار خالص نرم است؛ به همین دلیل برای زیورآلات روزمره همیشه بهترین انتخاب نیست. سکه‌ها و طلای آب‌شده را هم نمی‌توان خودکار ۲۴ عیار فرض کرد.
طلای ۲۲ عیار
۲۲ بخش طلا و ۲ بخش فلز دیگر دارد (حدود ۹۱٫۷٪). در برخی زیورآلات و سکه‌ها به کار می‌رود؛ مثلاً سکه‌ی امریکن ایگل ۲۲ عیار است. پس سکه‌های طلا لزوماً خلوص یکسان ندارند.
طلای ۱۸ عیار و عدد ۷۵۰
۷۵٪ طلا و ۲۵٪ فلزات دیگر. در زیورآلات بازار ایران رایج است. رنگ و دوام دو قطعه‌ی ۱۸ عیار لزوماً یکسان نیست، چون نوع فلزات همراه، طراحی و روش ساخت هم اثر دارند.
عیار ۹۹۵ طلا
۹۹۵ در هزار یعنی ۹۹٫۵٪ طلای خالص. این عدد بر مبنای هزار است، در حالی که ۱۸ و ۲۴ بر مبنای ۲۴ بیان می‌شوند. بر اساس استاندارد شمش انجمن بازار شمش لندن، شمش‌های «گود دلیوری» حداقل باید ۹۹۵ در هزار باشند؛ اما خلوص هر شمش را باید از مشخصات خودش خواند.
تفاوت عیارها در چیست؟
| معیار | عیار بالاتر | عیار پایین‌تر |
|---|---|---|
| طلای خالص در وزن برابر | بیشتر | کمتر |
| نرمی و سختی | نرم‌تر | معمولاً سخت‌تر |
| ارزش فلز | بیشتر | کمتر |
قیمت نهایی فقط از عیار ساخته نمی‌شود و اجرت و هزینه‌های دیگر هم دارد. انتخاب بین ۱۸ و ۲۴ عیار به نوع استفاده و هزینه‌های خرید و فروش بستگی دارد. ۱۸ عیار به‌خاطر ترکیب با فلزات دیگر در زیورآلات کاربرد بیشتری دارد و ۲۴ عیار خلوص بالاتر و نرمی بیشتری دارد.
چه فلزاتی با طلا ترکیب می‌شوند؟
فلزات همراه برای تغییر رنگ، سختی یا قابلیت ساخت اضافه می‌شوند. مس به رنگ رزگلد، نقره در برخی آلیاژهای طلای زرد و پالادیوم یا نیکل برای طلای سفید به کار می‌رود. رنگ متفاوت به معنی عیار متفاوت نیست: طلای زرد و طلای سفید هر دو میتوانند ۱۸ عیار باشند و فقط فلزات همراهشان فرق دارد.
عیار چه چیزهایی را نشان نمی‌دهد؟
- اصالت قطعه
- قیمت نهایی خرید و اجرت ساخت
- کیفیت طراحی و ساخت
- بازده یا قیمت آینده
راه‌های درست تشخیص عیار طلا
- بررسی کد حکشده و فاکتور: کدی مثل ۷۵۰ خلوص اعلامشده را نشان می‌دهد. عیار، وزن و مشخصات فاکتور باید با قطعه‌ی خریداری‌شده تطبیق داده شود؛ اما حک عیار و فاکتور به‌تنهایی عیار واقعی را تأیید نمی‌کنند و اطلاعات نادرست یا دست‌کاری‌شده گمراه‌کننده است.
- عیارسنجی تخصصی: روش‌های رایج فلورسانس پرتو ایکس و آزمون آتش هستند. هر روش کاربرد و محدودیتی دارد؛ مثلاً بررسی دستگاهیِ سطح قطعه لزوماً نماینده‌ی ترکیب کل آن نیست. پیش از آزمایش بپرسید روش چیست و آیا نمونه‌برداری به قطعه آسیب می‌زند.
پایین‌ترین عیار طلا چقدر است؟
در برخی بازارهای خارجی ۸ عیار (حدود ۳۳٫۳٪ طلا) از پایین‌ترین عیارهای عرضه‌شده است و ۹ و ۱۰ عیار هم وجود دارند. حداقل عیار مجاز برای فروش در همه‌ی کشورها یکسان نیست. به یاد داشته باشید که دو قطعه‌ی ۱۸ عیار با خلوص یکسان به‌خاطر اجرت متفاوت میتوانند قیمت‌های بسیار متفاوتی داشته باشند.
بهترین عیار برای خرید و سرمایه‌گذاری کدام است؟
جواب به هدف شما بستگی دارد. برای استفاده‌ی روزمره، دوام و کیفیت ساخت مهم‌تر است و ۱۸ عیار در زیورآلات رایج است. برای سرمایه‌گذاری، عیار فقط یک معیار است: قیمت خرید، اختلاف نرخ خرید و فروش، اصالت و شرایط فروش دوباره هم اهمیت دارند، و خلوص بالاتر بازده بیشتر یا زیان کمتر را تضمین نمیکند. برای مقایسه‌ی هزینه‌ها تفاوت قیمت خرید و فروش طلا را بخوانید.
پرسش‌های متداول
عدد ۷۵۰ روی طلا یعنی چه؟
یعنی خلوص اعلامشده ۷۵۰ در هزار یا ۷۵٪ است که با ۱۸ عیار برابر است.
چرا ۱۸ عیار در زیورآلات ایران رایج است؟
چون خلوص نسبتاً بالا را با ویژگیهای مناسب ساخت ترکیب میکند. دوام قطعه به نوع آلیاژ و روش ساخت هم بستگی دارد.
آیا ۲۴ عیار برای زیورآلات مناسب است؟
طلای بسیار خالص نرم است و برای بعضی زیورآلات روزمره مناسب نیست. طراحی، ضخامت و نوع استفاده هم اثر دارند.
عیار واقعی را چطور تشخیص دهیم؟
کد حکشده و فاکتور برای بررسی اولیه مفیدند، اما تعیین خلوص واقعی به عیارسنجی تخصصی نیاز دارد.
آیا طلای سفید عیار کمتری از طلای زرد دارد؟
خیر. رنگ عیار را مشخص نمیکند؛ هر دو میتوانند ۱۸ عیار باشند و فقط فلزات همراهشان فرق دارد.
عیار ۹۹۵ طلا یعنی چه؟
یعنی ۹۹٫۵٪ طلای خالص، که بر مبنای هزار بیان میشود (۹۹۵ در هزار).